„Wago klem lamp” is een van de meest gezochte termen als het om de aansluiting in de plafondkap gaat – terecht, want de keuze van de klem bepaalt mee of de verbinding over vijf jaar nog houdt. Hier de verschillen tussen de klassieke kroonsteen en de moderne insteekklem (hendelklem, in de volksmond „Wago” naar de bekendste fabrikant).
Wat een kroonsteen doet
Het kroonsteentje is een kunststof klemblok met metalen schroefklemmen erin, meestal in een rij van 2, 3 of meer polen. Twee aders worden van tegenoverliggende kanten ingestoken en met een schroef vastgeklemd. Voordelen: zeer goedkoop (een paar cent per klem), overal verkrijgbaar, en de klemkracht is met een schroevendraaier precies te doseren. Nadeel: bij fijndradige soepele kabel – en textielkabel is praktisch altijd fijndradig – drukt de schroef de vele dunne draadjes samen, en afzonderlijke draadjes kunnen zijwaarts uitsteken of na verloop van tijd losraken, omdat koper onder constante druk minimaal meegeeft ('koude vloei'). Daarom geldt bij kroonsteentjes met textielkabel: alleen gebruiken met adereindhulzen.
Wat een steekklem (hendelklem) doet
Bij de insteekklem, in de volksmond vaak 'Wago-klem' genoemd (naar de fabrikant Wago, die dit klemprincipe bekend heeft gemaakt), steek je de gestripte ader in een opening en sluit een hendel de klemveer. De veer compenseert kleine bewegingen en de genoemde koude vloei zelf – dat maakt de verbinding jarenlang betrouwbaarder dan een schroefklem, zonder dat je hoeft na te draaien. Insteekklemmen bestaan in series voor fijndradige en voor massieve geleiders; voor textielkabel zijn de types voor fijndradige soepele kabel met of zonder adereindhuls relevant (staat op de klem, meestal '0,75–2,5 mm² flexibel'). Nadeel: insteekklemmen zijn iets groter dan kleine kroonsteentjes en hebben daardoor meer ruimte nodig in de plafondkap.
Soepele litzedraad en adereindhulzen
Strijkijzersnoer zoals dat in hanglampen wordt gebruikt, heeft een soepele geleider van veel dunne koperdraadjes, meestal met een doorsnede van 0,75 mm². Dat maakt het flexibel, maar gevoelig in klemmen: zonder adereindhuls kunnen afzonderlijke draadjes uit de klem kruipen en in het ergste geval kortsluiting veroorzaken met de naastgelegen klem of de behuizing. Een adereindhuls (kost per 100 stuks een paar euro, de bijbehorende tang ongeveer 15 tot 25 euro) bundelt de draadjes in een metalen huls die dan als geheel in de klem gaat – schoon contact, geen rafels. Bij kroonsteentjes is de adereindhuls praktisch verplicht; bij moderne insteekklemmen met veermechanisme voor fijndradige geleiders is hij afhankelijk van de fabrikant optioneel, maar altijd de veiligere keuze.
Treksterkte in de praktijk
In de plafondkap hangt het gewicht van de lamp weliswaar aan de trekontlasting en niet aan de klem – toch werken bij het ophangen, schoonmaken of er licht tegenaan stoten ook kleine trekkrachten op het verbindingspunt. Insteekklemmen met veermechanisme vangen die krachten constant op, omdat de veer meeveert in plaats van star te blijven. Bij kroonsteentjes loont het om na de montage na een paar weken nog eens na te draaien, vooral als de lamp op een plek met trillingen hangt (bij deuren, aan houten balken die meeveren). Met een vakkundig gemonteerde trekontlasting is dat bij beide klemtypes echter eerder voorzorg dan noodzaak.
Ruimte in de plafondkap
Kleine plafondkappen (diameter 60–80 mm, platte vorm) hebben vaak maar een paar millimeter binnenruimte – hier telt elke kubieke centimeter. Mini-kroonsteentjes hebben hier het voordeel, omdat ze smaller zijn dan de meeste insteekklemmen. Bij grotere of diepere plafondkappen (vanaf ongeveer 90 mm diameter of kegelvorm) is genoeg ruimte voor insteekklemmen, die bovendien makkelijker weer los te maken zijn als er later iets moet veranderen – bij de schroefklem heb je daarvoor een schroevendraaier nodig, bij de hendelklem volstaat de hendel. De passende plafondkappen in verschillende maten vind je onder Plafondkappen.
Duidelijk advies
Voor de meeste zelfgebouwde hanglampen: insteekklemmen met adereindhuls, als de plafondkap groot genoeg is. Ze zijn sneller gemonteerd, verdragen fijndradige soepele kabel beter en zijn indien nodig zonder gereedschap weer te openen. Alleen bij heel platte plafondkappen met weinig binnenruimte zijn mini-kroonsteentjes met adereindhuls de praktischere keuze. In beide gevallen geldt: de eigenlijke plafondaansluiting met de 230V-aders uit de muur is werk voor een erkende elektricien – durf je dat niet aan, kies dan voor een lamp met stekker die via een gewoon stopcontact werkt. Hoe de complete aansluiting in de plafondkap verloopt, inclusief de volgorde van trekontlasting en klemmen, lees je in het artikel Plafondkap monteren.
Bijpassende accessoires zoals adereindhulzen, klemmen en gereedschap vind je onder Accessoires. Wil je de complete lamp inclusief plafondkap en fitting samenstellen, dan gaat dat het snelst in de configurator – daar passen kabeldoorsnede, maat van de plafondkap en fitting meteen bij elkaar.